Jezierza morska Najas marina

Jezierza morska (Najas marina L.) – gatunek roślin wodnych z rodziny żabiściekowatych (Hydrocharitaceae), w niektórych systemach (np. Reveala) wyłączany wraz z całym rodzajem do odrębnej rodziny jezierzowatych (Najadaceae). Kosmopolityczny makrofit występujący w wodach słodkich i słonawych.

Liście po trzy w pozornych okółkach. Równowąsko-lancetowate. Ząbkowane, a na górnej stronie kolczaste. Z przestworami wypełnionymi powietrzem. Szerokie na 1–6 mm (łącznie z ząbkami), długie na 1,2–4 cm. Pochwy całobrzegie, ewentualnie z ząbkami. Kwiaty rośliny dwupienne. Kwiaty rozdzielnopłciowe, niepozorne, bez okwiatu, osadzone w kątach liści. Kwitnienie od czerwca do września. Ziarna pyłku początkowo owalne, szybko wykształcają łagiewki, tworząc kształt ułatwiający unoszenie przez wodę. Pokrój drobnolistny elodeid o charakterystycznym kolczastym wyglądzie. Ciemnozielony. Zanurzony, może płożyć się po dnie. Pęd łodygi zwykle kolczaste, sztywne i stosunkowo kruche, widlasto rozgałęzione, długie do 0,5 m (wyjątkowo do metra) i grube na 1–2 mm. Międzywęźla w dole do 10 cm długości, wyżej krótsze. Owoce żółte lub żółtobrunatne orzeszki. Jajowate, długie na 3–8 mm z krótkim skrzydełkiem u podstawy. Dłużej rozwijające się owoce dojrzewając ciemnieją do barwy czarnej i właśnie takie mają większą zdolność kiełkowania. Wymagają jaryzacji (ewentualnie skaryfikacji, np. przez pasażowanie przez przewody pokarmowe zwierząt). Dłuższa jarowizacja (3 miesiące) w temperaturze około 4 °C obniża temperaturę wymaganą do kiełkowania do 20–25 °C (wobec wymaganych 30–35 °C przy jednomiesięcznej jarowizacji). W warunkach naturalnych, po odpowiednio długim uśpieniu w niskiej temperaturze, kiełkowanie zaczyna się przy 15 °C.

Biologia i występowanie


Występuje w rozmaitych siedliskach wodnych w Eurazji, północnej Afryce, obu Amerykach, Australii i Oceanii. W Polsce na rozproszonych stanowiskach na niżu, dość rzadki (częstszy na zachodzie i północy). W XXI w. notowana w kolejnych miejscach w środkowej Polsce, zwłaszcza w zbiornikach antropogenicznych.

Roślina jednoroczna. Makrofit zanurzony. Również wodopylny z zapylaniem podwodnym. Słabo znosi wynurzenie, nie tworząc form lądowych. Zasiedla zwykle mulisto-piaszczyste podłoże, rzadko sięga głębiej niż 3 m. Często występuje w gęstych podwodnych łąkach – własnych agregacjach lub wielogatunkowych. Może wchodzić w skład szuwarów wysokich. Gatunek charakterystyczny zespołu roślinności Parvopotamo-Zannichellietum. Rzadko wyróżniany jest odrębny zespół Najadetum marinae (Oberd. 1957) Fukarek 1961. Preferuje wody stojące, mogąc występować też w wolno płynących. Gatunek występujący przeważnie w wodach eutroficznych. Wbrew nazwie często występuje w wodach słodkich i słonawych, a w morzach jedynie w wodach o zasoleniu do 10‰. W warunkach środkowoeuropejskich uchodzi za roślinę ciepłolubną, gdyż jej populacja osiągała maksymalny rozwój w czasie optimum atlantyckiego, a warunkach zanieczyszczenia termicznego może rozwijać się w sposób inwazyjny. Na ziemiach polskich występowała również powszechnie w interglacjale eemskim. Niemniej, cykl życiowy jezierzy morskiej wskazuje na przystosowania do klimatu kontynentalnego z, co prawda, ciepłym latem, ale zimną i niezbyt krótką zimą. Sugerowane jest, że globalne ocieplenie może wydłużając okres wegetacyjny przyczynić się do wytwarzania większej ilości nasion i ich lepszego dojrzewania, ale z kolei skracając czas potrzebny do jarowizacji, opóźniać kiełkowanie.
Oddziałuje allelopatycznie na zacieniające ją sinice, jak Anabaena czy Synechococcus elongatus.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2017-05-14 04:14:32]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=49318653. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Catalogue of Life: 2010 Annual Checklist (ang.). [dostęp 2011-09-02].
  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 536. ISBN 83-01-14342-8.
  • Andrzej Hutorowicz, Jan Dziedzic: Rozprzestrzenianie inwazyjnego gatunku Vallisneria spiralis L. w Jeziorze Licheńskim. W: XIX Zjazd Hydrobiologów Polskich Warszawa 2003 : Streszczenia plakatów i referatów. Warszawa: Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, 2003, s. 61. ISSN 83-888823-33-7.
  • Henryk Tomaszewicz: Roślinność wodna i szuwarowa Polski : (klasy Lemnetea, Charetea, Potamogetonetea, Phragmitetea) wg stanu zbadania na rok 1975. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1979, s. 101, seria: Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego = Dissertationes Universitatis Varsoviensis, 0509-7177. ISBN 83-00-01088-2.
  • Christian Bräuchler. Towards a better understanding of the Najas marina complex: Notes on the correct application and typification of the names N. intermedia, N. major, and N. marina. „Taxon”. 64 (5), s. 1028-1030, 2015. DOI: 10.12705/645.12 (ang.). 
  • Richard J. Handley, Anthony J. Davy. Temperature effects on seed maturity and dormancy cycles in an aquatic annual, Najas marina, at the edge of its range. „Journal of Ecology”. 93 (6), s. 1185–1193, grudzień 2005. DOI: 10.1111/j.1365-2745.2005.01062.x (ang.). 
  • Zbigniew Podbielkowski, Henryk Tomaszewicz: Zarys hydrobotaniki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s. 223–224. ISBN 83-01-00566-1.
  • Stephanie Rüegg, Uta Raeder, Arnulf Melzer, Günther Heubl, Christian Bräuchler. Hybridisation and cryptic invasion in Najas marina L. (Hydrocharitaceae)?. „Hydrobiologia”. 784 (1), s. 381–395, 2017. DOI: 10.1007/s10750-016-2899-z (ang.). 
  • Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Najas (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-06].
  • Najas marina (ang.). W: Czerwona Lista IUCN [on-line]. IUCN. [dostęp 2011-10-18].
  • Jonathan D. Sauer: Plant Migration: The Dynamics of Geographic Patterning in Seed Plant Species. University of California Press, 1991, s. 156. ISBN 0-520-06003-2.
  • Krzysztof Szoszkiewicz, Szymon Jusik, Tomasz Zgoła: Klucz do oznaczania makrofitów dla potrzeb oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych. Warszawa: Inspekcja Ochrony Środowiska, Wydawnictwo Naukowe Gabriel Borowski, 2008, s. 60, seria: Biblioteka Monitoringu Środowiska. ISBN 978-83-61227-04-5.
  • Elisabeth M. Gross, Daniela Erhard & Enikö Iv́anyi. Allelopathic activity of Ceratophyllum demersum L. and Najas marina ssp.intermedia (Wolfgang) Casper. „Hydrobiologia”. 506-509 (1-3), s. 583-589, 2003. Springer. DOI: 10.1023/B:HYDR.0000008539.32622.91 (ang.). 
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-09-02].
  • Zofia Janczyk-Kopikowa. Interglaciał eemski w Gołkowie koło Warszawy. „Geological Quarterly”. 10 (2), s. 453-463, 1966. 
  • Piotr Panek. Nowe stanowisko jezierzy morskiej Najas marina L. w Jeziorze Zegrzyńskim. „Przegląd Przyrodniczy”. XXIV (2), s. 71-73, 2013. Klub Przyrodników (pol.).