Marzana barwierska Rubia tinctorum

Marzana barwierska, m. farbiarska (Rubia tinctorum L.) – gatunek rośliny z rodziny marzanowatych (Rubiaceae). W zależności od regionu Polski, marzana barwierska znana jest pod wieloma oryginalnymi nazwami: barwica, brocz, czerwone korzenie, czerwony gryk, knap, krap, marzanka, marzann, marzawu, marzanna, marzka, reta.

Liście lancetowate długości 5-8 cm z odgiętymi do tyłu ostrymi, haczykowatymi włoskami na brzegu blaszki i wzdłuż nerwu głównego, zebrane w okółki, u dołu łodygi po 4, wyżej po 6 liści, z tego zawsze 2 wyraźnie większe. Kwiaty promieniste, żółtozielone, zebrane w pseudobaldachy na szczytach pędów. Kielich niewyraźny, korona kwiatu żółta głęboko pocięta na 4 łatki, pręcików 4, słupek 1. Pokrój marzana posiada ok. 1 cm grube i do 1 m długie, poziomo rosnące kłącza barwy czerwonej z licznymi węzłami i międzywęźlami. Łodyga o wysokości 60-100 cm, niewyraźnie czterokanciaaste, pokładające się, gdy brak oparcia. Podparte łodygi osiągają wysokość do 2 m. Owoc jagodokształtny, wielkości grochu, czerwonobrązowy.

Biologia i występowanie


Marzana barwierska pochodzi z południowo-wschodniej Europy (Jugosławia, europejska część Rosji, Krym) oraz Azji Zachodniej (Cypr, Irak, Iran, Jordania, Liban, Syria, Turcja, Armenia, Gruzja) i Środkowej (Tadżykistan, Turkiestan, Uzbekistan). Rozprzestrzenia się gdzieniegdzie także poza tym obszarem swojego naturalnego występowania. Jest uprawiana w wielu krajach świata. Do początków XX w. była uprawiana na dużych przestrzeniach w wielu krajach europejskich, zwłaszcza we Francji i w Niemczech, do celów farbiarskich i farmaceutycznych. W Polsce jest uprawiana obecnie na plantacjach zielarskich.

Bylina, hemikryptofit. Zakwita od czerwca do lipca. Rośnie m.
in. nad brzegami rzek, kanałów nawadniających i wśród zarośli.


Roślina lecznicza:
Surowiec zielarski: kłącza (Rhizoma Rubiae tinctorum). Skład chemiczny:
związki dwu- i trójoksyantrachinonowe w formie glikozydowej (np. kwas ruberytrynowy, alizaryna, kwas purpurynowy, rubiadyna) i związki pokrewne w ilości do 3,8%
produkty rozpadu glikozydów
garbniki
glikozyd asperulozyd
pektyny
węglowodany (do 15%)
kwasy organiczne (np. kwas cytrynowy)
sole mineralne
Działanie: wyciągi z kłączy marzany ułatwiają rozpuszczanie kamieni fosforanowo-szczawianowych w kamicy moczowej. Preparaty zapobiegają również tworzeniu się kamieni moczowych zawierających wapń; zmniejszają napięcie mięśni gładkich dróg moczowych i nieznacznie wzmagają perystaltykę moczowodów, ułatwiając w ten sposób przesuwanie się złogów kamienia oraz ich rozpad na mniejsze fragmenty, które ulegają częściowemu rozpuszczeniu i wydaleniu. Ponadto wyciągi z marzany działają żółciopędnie, słabo moczopędnie i zwiększają łaknienie. Objaw uboczny w marzanowej kuracji to różowe zabarwienie moczu i potu.
Zbiór i suszenie: zbiera się jesienią kłącza roślin 2-, 3-letnich i suszy w suszarniach ogrzewanych w możliwie niskiej temperaturze.
Roślina barwierska. Z kłącza otrzymuje się barwnik – alizarynę wraz z pochodnymi, którym dawniej barwiono tkaniny na czerwono, brązowo i fioletowo. Barwnik ten znany był już starożytnym Egipcjanom, Fenicjanom i Żydom. Współcześnie barwnik bywa stosowany do produkcji farb graficznych, olejnych i akwarelowych.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-12-04 22:39:10]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=54931736. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Aleksander Ożarowski: Rośliny lecznicze. Wacław Jaroniewski. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1989. ISBN 83-202-0472-0.
  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  • The Plant List. [dostęp 2015-01-03].
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-27].
  • Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
  • Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1964.
Przypisane cechy
ogólne roślina lecznicza
ogólne roślina barwierska
ogólne roślina użytkowa
ogólne bylina
barwa kwiatów płatki żółte
barwa kwiatów płatki zielone
symetria kwiatu kwiat promienisty
kształt blaszki liście lancetowate
ulistnienie liście owłosione
kolor owoców czerwone
rodzaj owoców jagoda
wygląd łodygi łodyga pełzająca
szacowana wysokość łodygi od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)