Pierwiosnek lekarski Primula veris

Pierwiosnek lekarski, pierwiosnka lekarska (Primula veris L.) – gatunek rośliny należący do rodziny pierwiosnkowatych. Występuje w całej Eurazji z wyjątkiem dalekiej północy. W Polsce częsty na niżu i w niższych położeniach górskich.

Liście pomarszczone, podługowatojajowate, ściągnięte w ogonek, spodem omszone. Kwiaty zebrane w wielokwiatowy baldaszek na szczycie głąbika. Kwiat o dzwonkowatym, bladozielonym kielichu i ostro zakończonych działkach. Korona złocistożółtego koloru z osklepkami i 5 pomarańczowymi plamkami w gardzieli. Ma średnicę do 2 cm i nieco wycięte na szczycie płatki. Łodyga głąbik kwiatowy wysokości do 40 cm. Owoce torebka krótsza od kielicha.

Biologia i występowanie


Bylina, hemikryptofit. Siedlisko: świetliste lasy (szczególnie nadrzeczne łęgi), pastwiska, zarośla, wzgórza. Kwitnie wczesną wiosną, od marca do maja. W kwiatach występuje heterostylia, która utrudnia samozapylenie. Pręciki i słupek dojrzewają równocześnie, kwiaty zapylane są przez motyle (entomogamia).


Roślina ozdobna uprawiana w ogródkach, często jako mieszaniec z innymi gatunkami.
Roślina lecznicza:
Surowiec zielarski: cała roślina.
Zbiór i suszenie: zbiera się w kwietniu i maju, suszy w temperaturze do 35 stopni.
Działanie: ze względu na dużą ilość saponin napary i odwary z pierwiosnka pomagają przy leczeniu przeziębień, zapalenia gardła i krtani, grypy, zapalenia oskrzeli. Pomaga w leczeniu gruźlicy i pylicy płuc jako doskonały środek wykrztuśny. Kurację pierwiosnkiem zaleca się palaczom i osobom cierpiącym na reumatyzm. Okłady z odwaru zmniejszają obrzęki i bóle, przyśpieszają gojenie ran pooperacyjnych.
Medycyna ludowa od wieków leczy odwarem z pierwiosnka migreny, bezsenność, napięcia nerwowe, dolegliwości miesiączkowe i okresu przekwitania. Wino z tego ziela zaleca się jako środek regulujący krążenie krwi.
Pierwiosnek ma właściwości moczopędne, toteż jest stosowany do kuracji oczyszczających i odtruwających organizm.
Napar z kwiatów dla dzieci: łyżkę suszu zalać szklanką wrzątku, przykryć, po kwadransie przecedzić i podzielić na trzy porcje. Podawać w ciągu dnia, po jedzeniu, jako środek wykrztuśny, lekko uspokajający, łagodnie nasenny lub na wzmocnienie.
Odwar z korzeni i łodyg dla dorosłych: pół łyżki zmielonego suszu zalać szklanką wody, gotować przez 5 minut. Po przecedzeniu popijać po łyżce co 2-3 godziny we wszystkich opisanych wyżej przypadkach.
Przeciwwskazania: skłonność do alergii i choroby przewodu pokarmowego jak choroba wrzodowa czy ostry nieżyt żołądka.
Sztuka kulinarna: młode liście, bogate w witaminę C dodaje się do sałatek lub doprawia się nimi zupy. Młode kwiaty i pędy prymulki, surowe bądź gotowane, wymieszane z zieloną sałatą i cykorią są jedną z ulubionych potraw w Rosji i Wielkiej Brytanii.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-12-04 22:22:50]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=54505279. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
Przypisane cechy
ogólne roślina lecznicza
ogólne roślina jadalna
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina użytkowa
ogólne bylina
forma życiowa wg Raunkiæra hemikryptofit
barwa kwiatów złotożółte
barwa kwiatów pomarańczowe plamki w gardzieli
typ kielicha dzwonkowaty
typ kielicha działki zaostrzone
typ kielicha działki bladozielone
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiaty zwisające
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiatostan
korona kwiatu i typ kwiatostanu podbaldachy
korona kwiatu i typ kwiatostanu płatki na szczycie wycięte
pręciki 5 pręcików przyrośniętych do rurki korony
kolor pylku owadopylność
znamiona słupka słupek jeden
znamiona słupka słupek górny
znamiona słupka heterostylia
kształt blaszki od spodu omszone
kształt blaszki podłużnie jajowate
powierzchnia blaszki pomarszczona
brzeg liścia falisty
brzeg liścia karbowanoząbkowany
kolor liścia zielone
ogonek liściowy oskrzydlony
szczyt tępy
typ liści liść prosty
ulistnienie ogonek liściowy obecny
ulistnienie liście różyczkowe
rodzaj owoców torebki
wygląd łodygi głąbik
szacowana wysokość łodygi od kostki do kolana (15< x <60 cm)
pora kwitnienia kwiecień
pora kwitnienia maj
siedlisko Polany leśne
siedlisko Pastwiska
siedlisko Widne lasy, zarośla i zręby
siedlisko Łęgi
gatunek charakterystyczny dla Quercetalia pubescenti-petraeae Klika 1933 corr. Moravec in Beg. et Theurill 1984 świetliste dąbrowy; ciepłolubne dąbowy (91I0)