Trytoma groniasta Kniphofia uvaria

Trytoma groniasta, knifofia groniasta, knifofia ogrodowa (Kniphofia uvaria (L.) Oken) – gatunek wieloletnich, naziemnopączkowych roślin z rodziny żółtakowatych, pochodzący z Kraju Przylądkowego, introdukowany do Hiszpanii, na Wyspę Świętej Heleny, do Turcji i Meksyku, a także do Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz na Wyspy Normandzkie i Maderę. Gatunek jest rośliną rodzicielską wielu kultywarów, uprawianych w ogrodach na całym świecie. Roślina ta została po raz pierwszy opisana w 1753 przez Karola Linneusza jako gatunek aloesu pod nazwą Aloe uvaria. 14 lat później Linneusz wyodrębnił ją z rodzaju aloes do osobnego rodzaju Aletris. W kolejnych latach botanicy zmieniali klasyfikację tego gatunku: Carl Ludwig Willdenow w 1799 do rodzaju Veltheimia, John Bellenden Ker Gawler w 1804 do rodzaju Tritoma, Johann Heinrich Friedrich Link w 1821 do rodzaju Tritomanthe, a następnie w 1829 do rodzaju Tritomium. W 1841 Lorenz Oken uznał tę roślinę za przedstawiciela rodzaju Kniphofia (opisanego w 1794 przez Conrada Moencha) i taka klasyfikacja obowiązuje do czasów współczesnych.

Liście liście odziomkowe, równowąskie, zwężające się stopniowo aż do wierzchołka, o marginesach całobrzegich lub skąpo ząbkowanych w kierunku wierzchołka, głęboko rynienkowate, najpierw sztywno wyprostowane, potem rozłożyście wyginające się, ciemnozielone do modrych, twarde, osiągające szerokość 2 cm. Kwiaty rośliny tworzą pojedynczy, groniasty kwiatostan, wyrastający na wzniesionym głąbiku o długości do 1 metra. Bezpośrednio pod gronem powstają drobne przylistki. Grono podłużne do kulistego, osiąga długość od 4,5 do 11 cm. Kwiaty otwierają się od dołu do góry. Pąki jasnoczerwone do czerwono-zielonkawych, kwiaty zwisające, pomarańczowo-żółte do zielonkawo-żółtych. Korona kwiatu zrosłopłatkowa, rurkowata lub wąsko dzwonkowata, jedynie wierzchołkowo rozdzielona na 6 drobnych płatków, osiąga długość 4 cm. Kwiaty o 6 często spiralnie skręconych pręcikach i pojedynczej, trójkomorowej zalążni. W każdej komorze zalążni powstaje wiele zalążków. Pokrój wzniesione, tworzące kępy rośliny o długich liściach, osiągające wysokość 120 cm. Łodyga grube kłącze, rzadko łodyga naziemna. Owoce owocostan składa się z kulistych lub jajowatych torebek.

Trytoma groniasta jest formą macierzystą wielu kultywarów uprawianych na całym świecie jako rośliny ozdobne. Najbardziej znanymi odmianami uprawnymi tego gatunku są:
Kniphofia uvaria 'Candlelight'
Kniphofia uvaria 'Early Hybrids'
Kniphofia uvaria 'Flamenco'
Kniphofia uvaria 'Grandiflora'
Kniphofia uvaria 'Lord Roberts'
Kniphofia uvaria 'Malibu Yellow'
Kniphofia uvaria 'Maxima Globosa'
Kniphofia uvaria 'Nobilis'
Kniphofia uvaria 'Pfitzer's Hybrid Mix'
Kniphofia uvaria 'Pfitzeri'
Kniphofia uvaria 'Royal Castle'

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-01-21 16:05:32]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=51850289. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • ZipCodeZOO: Kniphofia uvaria. BayScience Foundation. [dostęp 2011-01-23].
  • Govaerts R.: World Checklist of Cyanotis (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2006. [dostęp 2011-01-22].
  • Stuart Max Walters, James Cullen: The European garden flora: a manual for the identification of plants cultivated in Europe, both out-of-doors and under glas. Cambridge; New York: Cambridge University Press, 1984, s. 144-145. ISBN 0-521-24859-0.
  • Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych: łacińsko-polski. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.
  • D. Gledhill: The names of plant. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 225, 396. ISBN 978-0-521-86645-3.
  • Tropicos: Kniphofia uvaria (L.) Hook.. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-01-23].
  • Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe. [dostęp 2011-01-23].
  • Praca zbiorowa: Botanica. Könemann, 2005, s. 498-500. ISBN 3-8331-1916-0.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-01-23].
Przypisane cechy
ogólne roślina ozdobna
ogólne roślina użytkowa
barwa kwiatów płatki czerwone
barwa kwiatów płatki żółte
barwa kwiatów płatki pomarańczowe
barwa kwiatów płatki zielonkawe
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiaty zwisające
korona kwiatu i typ kwiatostanu kwiatostan
korona kwiatu i typ kwiatostanu grono
symetria kwiatu symetria dzwonkowata
symetria kwiatu symetria rurkowata
kształt blaszki liście wąskie i wydłużone
kształt blaszki liście równowąske
ulistnienie u dołu łodygi lub odziomkowe
ulistnienie ząbkowany
ulistnienie całobrzegie
rodzaj owoców torebki
rodzaj owoców kuliste
szacowana wysokość łodygi od pasa do wysokości człowieka (100 < x < 200 cm)