Goryczka trojeściowa Gentiana asclepiadea

Goryczka trojeściowa, g. trojeściowata (Gentiana asclepiadea L.) – gatunek rośliny należący do rodziny goryczkowatych. Jeden z największych gatunków krajowych goryczek. Rośnie w górach południowej i środkowej Europy, oraz na Kaukazie. W Polsce jest pospolity w całym paśmie Karpat oraz w Karkonoszach. Spotkać go też można w Górach Świętokrzyskich i w okolicach Ojcowa, ale jest tam znacznie rzadsza.

Liście długie, szeroko lancetowate lub jajowate, zaokrąglone przy nasadzie, na końcu zaostrzone, siedzące. Blaszka liściowa z wyraźnie widocznymi nerwami, całobrzega. Liście normalnie są ustawione nakrzyżlegle, ale u roślin rosnących w cieniu ustawione są naprzeciwlegle w dwóch rzędach. Kwiaty wyrastają po jednym, lub po dwa w górnej części łodygi z kątów liści. Korona o długości ok. 5 cm jest zrosłopłatkowa. Płatki korony mają barwę ciemnolazurową, błękitną, lub różową. Czasami (rzadko) zdarzają się okazy o białych kwiatach, zaliczane do formy albiflora. Z zewnętrznej strony korona jest jaśniejsza niż wewnątrz i ma podłużne smugi. Płatki w górnej części korony są silnie wywinięte na zewnątrz. Kielichy mają zrosłodziałkowe z 5 małymi ząbkami. Pręciki o białych pylnikach są zrośnięte i otaczają szyjkę słupka. Słupek ma płaskie, podzielone na dwie części znamię. Łodyga wzniesiona, czasami łukowato zwisła, gładka i cienka. Osiąga 1 m wysokości. Pod ziemią roślina posiada długie, żółtego koloru kłącze, silnie poskręcane. Owoc dwudzielna, podłużna torebka. Zielono ubarwione, okrągłe nasiona posiadają skrzydełka.

Biologia i występowanie


Rozwój
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do września. Przedprątne kwiaty zapylane są głównie przez trzmiele.
Siedlisko
Roślina górska. Rośnie na obrzeżach lasów, na polanach śródleśnych, halach górskich, na piargach, brzegach potoków, w kosówce, pomiędzy skałami. Jest częstym składnikiem ziołorośli górskich. Jest niewymagająca – rośnie na różnych typach podłoża, zarówno na wapieniu, jak i na podłożu niewapiennym. W Tatrach dochodzi do wysokości 1900 m n.p.m. Najwyższe jej stanowisko znajduje się na Miedzianym. Zwykle tworzy populacje liczące po kilkaset osobników, rzadziej kilka tysięcy.
Cechy fitochemiczne
Roślina trująca. Ziele zawiera trującą gencjopikrynę, korzenie trujące alkaloidy – gencjaninę i gencjanidynę. U ludzi powodują one przekrwienie błony śluzowej i wzmożenie kurczliwości żołądka, nudności i wymioty. Zwierzęta nie jedzą tej rośliny, ze względu na jej gorzki smak.
Genetyka
Liczba chromosomów 2n= 44.

Roślina trująca. Ziele zawiera trującą gencjopikrynę, korzenie trujące alkaloidy – gencjaninę i gencjanidynę. U ludzi powodują one przekrwienie błony śluzowej i wzmożenie kurczliwości żołądka, nudności i wymioty. Zwierzęta nie jedzą tej rośliny, ze względu na jej gorzki smak.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2018-08-31 00:18:56]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=53479656. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-11-30].
  • Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie (Atlasy botaniczne). Irena Zaborowska (ilustr.). Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-09-00256-4.
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Jan Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: PWRiL, 1982.
  • Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
Przypisane cechy
ogólne roślina trująca
ogólne roślina lecznicza
ogólne bylina
barwa kwiatów płatki białe
barwa kwiatów płatki różowe
barwa kwiatów płatki niebieskie
kształt blaszki liście jajowate
kształt blaszki liście lancetowate
ulistnienie naprzeciwległe
ulistnienie bezogonkowe
ulistnienie całobrzegie
kolor owoców zielone
rodzaj owoców torebki
rodzaj owoców kuliste
rodzaj owoców skrzydełka
wygląd łodygi łodyga gładka
wygląd łodygi łodyga wzniesiona
szacowana wysokość łodygi od kolana do pasa (60 < x < 100 cm)
pora kwitnienia lipiec
pora kwitnienia sierpień
pora kwitnienia wrzesień