Marzanka pagórkowa Asperula cynanchica

Marzanka pagórkowa (Asperula cynanchica L.) – gatunek rośliny z rodziny marzanowatych.

Liście dolne zebrane po 4-6 w okółkach, górne naprzeciwlegle. Mają szerokość 1-1,5 mm i nierówną długość. W czasie kwitnienia dolne liście są już zeschłe. Najwyższe przysadki i podkwiatki lancetowate. Kwiaty drobne, zebrane w widlasto rozgałęzione wierzchotki. Są różowawe lub białe, zwykle 3-krotne. Korona ma długość 3-9 mm, a jej rurka jest mniej więcej tak samo długa, jak płatki, lub nieco tylko dłuższa. Z zewnątrz często pokryta krótkimi szczecinkami. Łodyga leżąca lub podnosząca się, o długości 10-50 cm. Jest gładka (bez zadziorków). Pod ziemią kłącze, z którego oprócz licznych pędów kwitnących wyrastają również liczne pędy płonne. Owoc pokryty gęsto drobnymi brodawkami. Ma długość ok. 3 mm.

Biologia i występowanie


Występuje głównie nad Morzem Śródziemnym oraz w zachodniej i środkowej Europie. W Polsce występuje głównie w pasie wyżyn, dość często też na na prawym brzegu Odry pomiędzy Opolem a Kędzierzynem-Koźle, mniej licznie na Przedgórzu Sudeckim. W północnych regionach kraju podawana była tylko z okolic Grudziądza. Na wyżynach występuje nierównomiernie. np. na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej najliczniejsze stanowiska znajdują się w południowej części, na Wyżynie Małopolskiej w dorzeczu Nidy oraz w okolicach Sandomierza, na Wyżynie Lubelskiej na Wierzchowinie Grabowieckiej i na Pagórach Chełmskich. W Karpatach gatunek ten jest bardzo rzadki, znany obecnie tylko z kilku stanowisk: Cisowce, Sromowce-Kąty i Sromowce Wyżne w Pieninach, Maniowy w Gorcach Notowany również na słowackich stokach Bystrzyka w Pieninach, blisko polskiej granicy.

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Jest owadopylna lub samopylna. Nasiona rozsiewane przez epizoochorię. Występuje na suchych i płytkich glebach, głównie na podłożu wapiennym. Preferuje stanowiska słoneczne, zwykle rosnie na miedzach, skałach, i skarpach o ekspozycji południowej lub południowo-zachodniej. Liczba chromosomów 2n = 44. Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Seslerio-Scorzoneretum.
Oprócz typowej formy gatunku występują dwa podgatunki
Asperula cynanchica subsp. occidentalis (Rouy) Stace – rośnie w Hiszpanii, Francji i na Wyspach Brytyjskich:
Asperula cynanchica subsp. pyrenaica (L.) Nyman – występuje w Pirenejach.


Gatunek umieszczony na polskiej czerwonej liście w kategorii NT (bliski zagrożenia). W Karpatach gatunek zagrożony (kategoria EN). Stanowisko w Maniowach zostało zniszczone podczas napełniania Zbiornika Czorsztyńskiego, stanowiska nad brzegami Jeziora Czorsztyńskiego zniknęły wskutek obsadzenia jego brzegów wierzbami. Dla pozostałych głównym zagrożeniem jest zarastanie kserotermicznych muraw w których ten gatunek występuje. Aby temu przeciwdziałać na Cisowcu pracownicy parku usunęli krzewiaste zarośla.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2017-10-21 19:22:25]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=48742623. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • The Plant List. [dostęp 2017-03-08].
  • The Plant List Asperula cynanchica. [dostęp 2011-03-30].
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-27].
  • Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.