Klon zwyczajny Acer platanoides

Klon zwyczajny, klon pospolity (Acer platanoides L.) – gatunek rośliny z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae Juss.). Występuje naturalnie w Europie Środkowej i Wschodniej, na Bałkanach oraz Kaukazie. W Polsce jest najpospolitszy z krajowych gatunków swego rodzaju. Jest drzewem zrzucającym liście na zimę. Jest powszechnie sadzony jako drzewo ozdobne w parkach i ogrodach ze względu na jego pokrój oraz wysoką tolerancję na ubogie podłoże i zanieczyszczenia środowiska. Ponadto w uprawie znajdują się jego liczne kultywary. Drewno klonu zwyczajnego jest stosowane między innymi do produkcji mebli oraz w tokarstwie. W Ameryce Północnej uważany za gatunek inwazyjny. Odradza się tam sadzenia tego gatunku, a w niektórych stanach jego uprawa jest prawnie zakazana.

Liście naprzeciwległe, dłoniasto-klapowane, 5- lub rzadziej 7-klapowane, z ostrymi wierzchołkami. Blaszka liściowa jest ząbkowana na brzegu. Wcięcia między klapami są zaokrąglone. Mają ciemnozielony kolor, od spodu są nieco bledsze i błyszczące. Jesienią przebarwiają się na żółto, czasami na pomarańczowo lub czerwono. Są szersze między bokami niż od nasady do wierzchołka. Mierzą do 15 cm długości i 10–18 cm szerokości. Na spodniej powierzchni występują kępki włosków (domacja). Blaszka liścia osadzona jest na długim i cienkim ogonku liściowym, maczugowato zgrubiałym u nasady. Ogonek ma różowożółtą lub czerwonawą barwę. Po jego przerwaniu wycieka mleczny sok. Kwiaty niepozorne (do 12 mm średnicy), zebrane do 30 we wzniesionych baldachogronach. Działki kielicha są bezwłose, nietrwałe. Płatków jest 5, są nagie, mają żółtozieloną barwę. W kwiatach znajduje się 8 nagich pręcików, wyrastających z mięsistego dna kwiatowego. Kwiaty żeńskie rozwijają się w skrzydlate owoce. Pokrój drzewo zrzucające liście na zimę. Dorasta do około 18–27 (–30) m wysokości i 12 (–20) m szerokości. Najwyższy w Europie klon zwyczajny rośnie w Puszczy Białowieskiej – mierzy ponad 37 metrów. Pokrój jest rozłożysty, o okrągławej lub parasolowatej koronie. Pień jest regularny i dobrze wyrośnięty. Osiąga do 1,5 m średnicy. Kora jest cienka, u młodych roślin jest czerwonawo-brązowa, później ma czarną, a według innych źródeł szarą barwę, początkowo jest gładka, ale z wiekiem staje się pomarszczona i wzdłużnie popękana. Korzenie są często powierzchniowe, system korzeniowy jest duży i wytrzymały. Owoce składają się z dwóch skrzydlaków (ulistnionych orzeszków), są szeroko rozwarte, do około 180°, są płaskie, gładkie i bezwłose. Początkowo mają żółtozielony kolor, często z różowym odcieniem, później przebarwiają się na beżowo kiedy dojrzeją. Osadzone są na szypułkach. Mierzą do 5 cm długości i 1,5 cm szerokości.

Biologia i występowanie



Rośnie naturalnie w Europie Środkowej i Wschodniej, na Bałkanach oraz Kaukazie – jego zasięg występowania rozciąga się od Pirenejów na zachodzie po Kaukaz i europejską część Rosji na wschodzie oraz od południowej części Półwyspu Fennoskandzkiego na północy po Włochy i Grecję na południu. Został zaobserwowany w takich państwach jak Hiszpania, Francja, Włochy, Szwajcaria, Austria, Belgia, Luksemburg, Niemcy, Polska, Dania, Norwegia, Szwecja, Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Białoruś, Ukraina, Czechy, Słowacja, Węgry, kraje byłej Jugosławii, Albania, Rumunia, Bułgaria, Grecja, Rosja (jej europejska część, a także Przedkaukazie i Dagestan), Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Iran, Afganistan, Kirgistan oraz Tadżykistan. Ponadto został rozprzestrzeniony przez człowieka poza naturalne granice swoje zasięgu – w XVII wieku został sprowadzony do Anglii, a stamtąd w XVIII wieku do Ameryki Północnej. Obecnie uważany jest tam za gatunek inwazyjny, a jego uprawa jest prawnie zakazana w stanach New Hampshire i Massachusetts.
W Polsce występuje powszechnie na całym niżu i w niższych położeniach górskich na terenie całego kraju. We Włoszech został zaobserwowany we wszystkich regionach z wyjątkiem Apulii i Sardynii. We Francji został odnotowany we wszystkich departamentach, z wyjątkiem Korsyki Południowej, Górnej Korsyki oraz Lot i Garonny, natomiast według innych źródeł w całej Francji oprócz departamentów Loara Atlantycka, Morbihan i Pireneje Wschodnie, ale jego występowanie ogranicza się głównie do wschodnich regionów kraju. W Szwajcarii występuje powszechnie w górach Jura i na Wyżynie Szwajcarskiej, natomiast rośnie sporadycznie w Alpach.

W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Querco-Fagetea i gatunek wyróżniający dla Ass. Aceri platanoidis-Tilietum. W Polsce zazwyczaj rośnie w lasach mieszanych z bukiem i lipą, natomiast we Włoszech rośnie na polach, a w Apeninach w górskich lasach z bukiem, jodłą pospolitą oraz świerkiem pospolitym. W Danii zazwyczaj rośnie w lasach liściastych, pojawił się w tym kraju w sposób naturalny około 6000 lat temu. W polskich górach występuje do 1100 m n.p.m., we Włoszech do 1300 m n.p.m., a we Francji do 1600 m n.p.m.. Najstarszy opisany w Polsce okaz rośnie we wsi Kamienica w powiecie limanowskim. Dorasta on do wysokości 28,5 m, ma obwód 459 cm, a jego pierśnica wynosi 118,5 cm.
Najlepiej rośnie w pełnym nasłonecznieniu lub półcieniu. Preferuje gleby dobrze przepuszczalne, piaszczyste, ilaste, gliniaste lub wapienne, o odczynie obojętnym (od 3,7 o 8,0 w skali pH). Jednak jest gatunkiem bardzo tolerancyjnym względem podłoża. Poza tym łatwo przystosowuje się do trudnych warunków środowiskowych, z tego też względu często jest sadzony w miastach oraz przy drogach. Jest bardzo mrozoodporny – występuje od 3 do 7 strefy mrozoodporności.

Fanerofit, mezofit. Średnio dożywa około 150 lat. Jest rośliną miododajną – kwiaty są zapylane przez owady, w zamian dając im relatywnie dużo nektaru. Jego wydajność miodowa sięga 100 kg/ha, ale kwitnie zbyt wcześnie, żeby pszczoły mogły uzyskać z niego miód towarowy. Kwitnie przed rozwojem liści na przełomie kwietnia i maja, a według innych źródeł w maju. Po raz pierwszy zakwita w wieku 5 lat, inne źródła podają zaś wiek około 25 lat. Owocami zaczyna obradzać zwykle w wieku 25–40 lat. Owoce dojrzewają na początku października. Nasiona rozsiewane są przez wiatr. Kiedy nasiono klonu oderwie się od rośliny zaczyna obracać się wokół swojej osi. Skrzydło generuje siłę nośną, na zasadzie zbliżonej do wiropłatów, dzięki czemu może opaść bardzo daleko od drzewa (anemochoria). Skrzydlaki opadają jesienią, co zapewnia wysokie prawdopodobieństwo ochrony przez pokrywę śnieżną podczas zimy. Nasiona kiełkują na wiosnę po okresie zimnej stratyfikacji w temperaturze 3–4 °C przez 90–120 dni. Przewrócenie gleby wzmaga kiełkowanie. Dorosły okaz wydaje około 2 tysięcy nasion na rok, z czego średnio 76% później kiełkuje. Drzewo szybko rosnące – osiąga w wieku 5 lat wysokość około 5 m i szerokość 4 m. Po dziesięciu latach odpowiednio 10 i 8 metrów, a po 20 latach – 20 i 16 m.
Liczba chromosomów: 2n = 26.

Drewno jest stosowane między innymi do produkcji mebli oraz w tokarstwie. Ma lepsze właściwości mechaniczne w stosunku do jaworu, przez co jest częściej stosowane w konstrukcjach. Ponadto używa się go na okleiny skrawane (rzadziej łuszczone), fryzy, półfabrykaty, instrumenty muzyczne (mechanizmy pianin i fortepianów, boki i dna instrumentów muzycznych), w przemyśle samochodowym, budowie wagonów, na deszczułki posadzkowe, części maszyn, wyroby kołodziejskie, narzędzia, rękojeści, drobny sprzęt kuchenny, prawidła obuwnicze, obcasy, galanterię drewnianą, oprawy szczotek, ramiączka, zabawki, futerały i części sprzętu laboratoryjnego oraz wyroby snycerskie. Drewno klonu zwyczajnego służyło między innymi Stradivariusowi do produkcji skrzypiec.
Drzewa sadzone są również powszechnie w miastach jako rośliny ozdobne, dzięki tolerancji na cień i zanieczyszczenia środowiska. Cenione są jako drzewa cieniodajne i osłonowe. Zalecane są do stosowania w rozległych ogrodach, w parkach, w alejach (zalecany odstęp między drzewami to 12 m).
W dawnych czasach liście i gałęzie były używane do produkcji brązowego barwnika.


Klon pospolity od dawna ma przypisywane boskie znaczenie. Kiedyś uważano, że to drzewo opiekowało się żywymi, ale przede wszystkim też zmarłymi. Dawniej z tego gatunku wytwarzano deskę, na której układano zmarłego do czasu pogrzebu. Wierzono, że miała ona magiczną moc i odpędzała diabła. Deska ta nie mogła być malowana. Po pogrzebie drewno tego klonu układano na rozstajnych drogach po to, aby duch zmarłego miał spokojną wędrówkę do życia w niebie. Uważano także, że pukanie w deskę wzmocni jeszcze jej magiczne działanie. Do dziś przetrwały stare powiedzenia, takie jak „odpukać w niemalowane” czy „do grobowej deski”, które wywodzą się z wiary w cudowne właściwości drewna tego gatunku.

Źródło informacji: Wikipedia : wolna encyklopedia [dostęp: 2017-11-12 03:35:39]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?oldid=50855184. Główni autorzy artykułu w Wikipedii: zobacz listę.

  • Acer platanoides L. (fr.). Tela Botanica. [dostęp 13 maja 2016].
  • Klon zwyczajny (pol.). PGL Lasy Państwowe. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides (ang.). linnaeus.nrm.se. [dostęp 12 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Maculatum' (ang.). Horticopia. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides (ang.). Global Invasive Species Database. [dostęp 14 maja 2016].
  • J. Turok, G Eriksson, K. Russel: Noble Hardwoods Network: Report of the Fourth Meeting, 4-6 September 1999, Gmunden, Austria and the Fifth Meeting, 17-19 May 2001, Blessington, Ireland. Bioversity International, 2002, s. 19. ISBN 9789290434962. (ang.)
  • Acer platanoides var. Palmatifidum (ang.). 2016 Southern Woods Nursery Ltd. [dostęp 13 maja 2016].
  • Taxon: Acer platanoides L. (ang.). U.S. National Plant Germplasm System. [dostęp 12 maja 2016].
  • Klon pospolity i klon polny (pol.). Instytut Technologii Drewna. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Pyramidale Nanum' (ang.). Esveld. [dostęp 14 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Tharandt' (ang.). The Dawes Arboretum. [dostęp 14 maja 2016].
  • Erable plane (fr.). Flore Alpes. [dostęp 13 maja 2016].
  • Klon zwyczajny 'Globosum' (pol.). Ogrodeus. [dostęp 12 maja 2016].
  • Norway maple (Acer platanoides) (ang.). Nebraska Forest Service. [dostęp 14 maja 2016].
  • Norway maple. Acer platanoides. Fact Sheet (ang.). NH Department of Agriculture. [dostęp 12 maja 2016].
  • Acer platanoides (Summershade Norway Maple) (ang.). BackyardGardener. [dostęp 13 maja 2016].
  • This Japanese-style maple is as tenacious as it is stunning (ang.). 2016 The Globe and Mail Inc. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Reitenbachii' (ang.). The Dawes Arboretum. [dostęp 13 maja 2016].
  • Maple, Norway (Acer platanoides) (ang.). Woodland Trust. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides "Novush" (ang.). havlis.cz. [dostęp 14 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Charles Joly' (ang.). Kwekerij Arborealis. [dostęp 12 maja 2016].
  • Acer platanoides Royal Red (ang.). 2011-2016 Deepdale Trees Limited. [dostęp 14 maja 2016].
  • Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. Tom I Abelia – Buxus. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 113-123. ISBN 83-01-10135-0.
  • ACER platanoides 'Laciniatum' (ang.). Learn2grow. [dostęp 13 maja 2016].
  • Princeton Gold Maple (ang.). 2016 Connon Nurseries. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Frisine' (ang.). e-Katalog Roślin. [dostęp 13 maja 2016].
  • Controlling Invasive Plants (ang.). W: Urban Forestry. Forestry Facts [on-line]. [dostęp 12 maja 2016].
  • Acer platanoides L. - Acero riccio (wł.). Acta Plantarum. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides Olmstead (ang.). 2016 Barcham Trees. [dostęp 13 maja 2016].
  • C.L. Cincotta, J.M. Adams, C. Holzapfel: Testing the enemy release hypothesis: a comparison of foliar insect herbivory of the exotic Norway maple (Acer platanoides L.) and the native sugar maple (A. saccharum L.) (ang.). W: Biological Invasions, Volume 11, Issue 2, pp 379-388 [on-line]. Springer Link. [dostęp 12 maja 2016].
  • Jacek Stocki: Drzewa liściaste i owady na nich żerujące. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 153-164. ISBN 83-7073-317-4.
  • Acer platanoides L., 1753 (fr.). Inventaire National du Patrimoine Naturel. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides L. (ang.). The Plant List. [dostęp 12 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Paldiski' (ang.). e-Katalog Roślin. [dostęp 14 maja 2016].
  • Cutleaf Norway Maple (ang.). Lakeshore Garden Centres Plant Finder. [dostęp 13 maja 2016].
  • Shannon L. Galbraith-Kent, Steven N. Handel: Invasive Acer platanoides inhibits native sapling growth in forest understorey communities (ang.). W: Journal of Ecology [on-line]. Wiley Online Library, 2008-02-01. [dostęp 12 maja 2016].
  • Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
  • Jonathan M. Adams, Wei Fang, Ragan M. Callaway, Don Cipollini, Elizabeth Newell: A cross-continental test of the Enemy Release Hypothesis: leaf herbivory on Acer platanoides (L.) is three times lower in North America than in its native Europe (ang.). W: Biological Invasions, Volume 11, Issue 4, pp 1005-1016 [on-line]. Springer Link, 2008-06-25. [dostęp 14 maja 2016].
  • Klon - rodzina klonowate (ang.). Drzewa Polski. [dostęp 13 maja 2016].
  • Schwedler Norway Maple (ang.). 2010 Make It Green Garden Center. [dostęp 13 maja 2016].
  • Tony Russell: Arbres du Monde. Larousse, 2013, s. 289. ISBN 978-2-03-587199-2. (fr.)
  • Taxon: Acer platanoides L. subsp. turkestanicum (Pax) P. C. DeJong (ang.). U.S. National Plant Germplasm System. [dostęp 12 maja 2016].
  • Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
  • European Maple, Norway Maple 'Faassen's Black' (ang.). Dave's Garden. [dostęp 13 maja 2016].
  • Klony znane i nieznane (pol.). Pożytki.pl. [dostęp 13 maja 2016].
  • Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  • Red Norway Maple (ang.). tree-guide.com. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Cleveland': 'Cleveland' Norway Maple (ang.). University of Florida. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides Gurba (ang.). Davidsans Japanese Maples. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer Platanoides Globosum Purpurea (ang.). Davidsans Japanese Maples. [dostęp 13 maja 2016].
  • Norway maple in the National Park of Białowieża, Białowieża. www.monumentaltrees.com. [dostęp 2015-09-20].
  • Acer platanoides 'Drummondii' (pol.). e-Katalog Roślin. [dostęp 13 maja 2016].
  • New York State Prohibited and Regulated Invasive Plants. September 10, 2014 (ang.). NYS Department of Environmental Conservation. [dostęp 12 maja 2016].
  • Acer platanoides L. / Norway maple (ang.). New England Wild Flower Society. [dostęp 12 maja 2016].
  • Crimson Sentry Norway Maple (ang.). Washington State University. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer turkestanicum Pax (ang.). Dendrology Charitable Company. [dostęp 14 maja 2016].
  • Norway Maple (ang.). 2016 Virginia Polytechnic Institute and State University. [dostęp 12 maja 2016].
  • Ludwika Wajda-Adamczykowa: Polskie nazwy drzew. Wrocław, Warszawa, Kraków: Ossolineum, Polska Akademia Nauk, 1989, s. 41, seria: Prace językoznawcze. ISBN 83-04-03219-8.
  • Acer platanoides L. (fr.). InfoFlora. [dostęp 13 maja 2016].
  • Karol Mańka, Małgorzata Mańka: Choroby drzew i krzewów leśnych. Warszawa: Warszawa, Oficyna Edytorska Wydawnictwo Świat, 1993. ISBN 978-83-09-01-063-0.
  • Acer platanoides 'Greenlace' (ang.). Horticopia. [dostęp 13 maja 2016].
  • Acer platanoides 'Crimson King' (ang.). The Royal Horticultural Society 2016. [dostęp 12 maja 2016].
  • Norway Maple (ang.). Plant Invaders of Mid-Atlantic Natural Areas. [dostęp 12 maja 2016].
  • Løn (Spidsløn) (Acer platanoides) (duń.). Skoven i Skolen. [dostęp 14 maja 2016].
  • James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). plantsystematics.org, 2008. [dostęp 2012-11-16].
  • Acer platanoides 'Superform' (ang.). Missouri Botanical Garden. [dostęp 13 maja 2016].
  • Brian D. Kloeppel, Marc D. Abrams: Ecophysiological attributes of the native Acer saccharum and the exotic Acer platanoides in urban oak forests in Pennsylvania, USA (ang.). W: Oxford Journals, Science & Mathematics, Tree Physiology, volume 15, issue 11, pp. 739-746 [on-line]. Tree Physiology, 1994-06-22. [dostęp 14 maja 2016].
  • Brian Davis: The gardener's illustrated encyclopeidia of trees & shrubs. Emmaus, Pennsylvania: Rodale Press, 1987, s. 12–13. ISBN 0-87857-679-7.
  • Acer platanoides 'Walderseei' (ang.). Buchholz & Buchholz Nursery. [dostęp 14 maja 2016].